ഇന്ത്യയുടെ ധാതു ലേല സംവിധാനത്തിൽ സുതാര്യത വർദ്ധിച്ചു, എന്നിട്ടും ഖനികൾ അടച്ചിടുന്നു?
അരുൺ ഭാസ്കർ ദിയോറസ് 2015 ന് മുമ്പ്, ഇന്ത്യയിലെ മിക്ക കൽക്കരി ഇതര ഖനന പാട്ടങ്ങളും സർക്കാർ തീരുമാനത്തിന്റെയും അധികാരികളുടെ വിവേചനാധികാരത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നൽകിയിരുന്നത്. ഈ സംവിധാനത്തിൽ സുതാര്യതയുടെ അഭാവമുണ്ടായിരുന്നു, വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ
Arun Bhaskar Deoras


- അരുൺ ഭാസ്കർ ദിയോറസ്

2015 ന് മുമ്പ്, ഇന്ത്യയിലെ മിക്ക കൽക്കരി ഇതര ഖനന പാട്ടങ്ങളും സർക്കാർ തീരുമാനത്തിന്റെയും അധികാരികളുടെ വിവേചനാധികാരത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നൽകിയിരുന്നത്. ഈ സംവിധാനത്തിൽ സുതാര്യതയുടെ അഭാവമുണ്ടായിരുന്നു, വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത രീതികൾ സ്വീകരിച്ചു. ഇത് മാറ്റുന്നതിനായി, കേന്ദ്ര സർക്കാർ 2015 ൽ മിനറൽസ് (ലേലം) നിയമങ്ങൾ നടപ്പാക്കി, അതിന് കീഴിൽ ഖനന മേഖലയുടെ വിഹിതം തുറന്നതും മത്സരാധിഷ്ഠിതവുമായ ലേലങ്ങളിലൂടെ ആരംഭിച്ചു.

ഈ സംവിധാനം വളരെ വിജയകരമായിരുന്നു. 2026 ആകുമ്പോഴേക്കും രാജ്യത്ത് 720 ലധികം പ്രധാന ധാതു ബ്ലോക്കുകൾ ലേലം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നിർണായകവും തന്ത്രപരവുമായ 22 ധാതു ബ്ലോക്കുകൾ ഉൾപ്പെടെ ഒന്നാം സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ മാത്രം 212 ബ്ലോക്കുകൾ അനുവദിച്ചു. ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ധാതു വരുമാനം മുമ്പത്തേതിനേക്കാൾ ഏകദേശം അഞ്ച് മടങ്ങ് വർദ്ധിപ്പിച്ചുവെങ്കിലും ഈ നേട്ടങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ഗുരുതരമായ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ട്. ലേലം ചെയ്ത 720 ബ്ലോക്കുകളിൽ 101 മുതൽ 105 വരെ ഖനികൾ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം ആരംഭിച്ചത്.

അതായത് ലേലം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഓരോ 100 ബ്ലോക്കുകളിലും 14 മുതൽ 15 വരെ ബ്ലോക്കുകൾ മാത്രമേ പ്രവർത്തനക്ഷമമായിട്ടുള്ളൂ. ഇത് ഒരു വലിയ ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ധാതു ലേല സമ്പ്രദായം ശരിക്കും വിജയമാണോ അതോ ഭരണപരവും നിയമപരവുമായ തടസ്സങ്ങൾ അതിനെ തടയുകയാണോ?

ഖനനം ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന തടസ്സങ്ങൾ ഇവയാണ്ഃ -

1. വളരെ ചെറിയ ലീസ് ഏരിയയും ആവശ്യമായ സൗകര്യങ്ങൾക്ക് സ്ഥലത്തിന്റെ അഭാവവും -

ആധുനിക ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പര്യാപ്തമല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ നിരവധി ധാതു ബ്ലോക്കുകൾ ലേലം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പാട്ട പരിധി ധാതു ശേഖരങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു, അതേസമയം ഖനി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ അധിക ഭൂമിയും ആവശ്യമാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഇമേലിയ ഗോൾഡ് ആൻഡ് ബേസ് മെറ്റൽ പ്രോജക്ട്, കട്നി (മധ്യപ്രദേശ്) -

ഈ ബ്ലോക്ക് 6.51 ഹെക്ടർ പ്രദേശത്ത് മാത്രമാണ് ലേലം ചെയ്തത്. 16 ഉപരിതല ധാതു സൂചികകളും 7 ആന്തരിക ധാതു മേഖലകളും ഉണ്ട്, എന്നാൽ ഒരു തുറന്ന കുഴി ഖനി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ വേർതിരിച്ചെടുത്ത കളിമണ്ണും കല്ലും സംഭരിക്കാൻ ഭൂമിയുടെ പകുതിയോളം മാത്രമേ ആവശ്യമുണ്ട്.

അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ, ധാതു സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകൾ, സ്വർണം, വെള്ളി വേർതിരിച്ചെടുക്കൽ യൂണിറ്റുകൾ, ഖനന മാലിന്യ സംഭരണ മേഖലകൾ, യന്ത്ര അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ തുടങ്ങിയ അവശ്യ സൗകര്യങ്ങൾക്ക് മതിയായ ഇടം അവശേഷിക്കുന്നില്ല. ലീസ് അതിർത്തിക്ക് പുറത്ത് പോലും ധാതുക്കളുടെ നല്ല അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പ്രശ്നം കൂടുതൽ വഷളാകുന്നു, പക്ഷേ അവ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്ത് അവസ്ഥയാണ്.

2. ഭൂമി രേഖകളിലെയും വനംവകുപ്പിൻറെ അവകാശവാദങ്ങളിലെയും വളച്ചൊടിക്കലുകൾ -

ലേലത്തിനു ശേഷമുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നം ഭൂമി രേഖകളിലെ പൊരുത്തക്കേടുകളാണ്. ലേല രേഖകളിൽ നൽകിയിട്ടുള്ള വിവരങ്ങളും റവന്യൂ, ജലസേചനം, വനം വകുപ്പുകൾ എന്നിവയുടെ രേഖകളും ചിലപ്പോൾ പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല.

ഭൂമി ക്ലിയർ-കട്ട് ആണെന്ന് കരുതി നിക്ഷേപകർ ലേലം വിളിക്കുന്നു, എന്നാൽ പിന്നീട് ഭൂമി വനം വകുപ്പ് അവകാശപ്പെടുന്നതായി അല്ലെങ്കിൽ അധിക നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഹിവ്ര മാംഗനീസ് ബ്ലോക്ക്

ലേല രേഖകളിൽ, ഈ ബ്ലോക്കിലെ ഹെക്ടർ ഭൂമി പൂർണ്ണമായും റവന്യൂ ഭൂമിയായി കാണിക്കുകയും വനഭൂമി പൂജ്യമായി കാണിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ വനം വകുപ്പിൽ നിന്ന് അനുമതി നേടുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ആരംഭിച്ചപ്പോൾ രേഖകൾ പ്രകാരം ഹെക്ടർ വനഭൂമി വെളിപ്പെട്ടു. ലേല രേഖകളിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഏകദേശം 1 ഹെക്ടർ സ്ഥലത്ത് നഷ്ടപരിഹാര വനവൽക്കരണം നടത്താനുള്ള അധിക ഉത്തരവാദിത്തം ഇത് പാട്ടക്കാരന് നൽകി.

പല സ്ഥലങ്ങളിലും, ഗ്രാമപഞ്ചായത്തോ ജില്ലാ ഭരണകൂടമോ നോ ഒബ്ജക്ഷൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നൽകിയ ഭൂമി പിന്നീട് പഴയ രേഖകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വനം വകുപ്പ് അതിന്റെ അധികാരപരിധിയിലാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇത് വർഷങ്ങളോളം പദ്ധതികൾ മുടങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.

3. പരിസ്ഥിതി നിയമവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം അനിവാര്യമാണെങ്കിലും ചില സമയങ്ങളിൽ പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണങ്ങളും യഥാർത്ഥ സാഹചര്യങ്ങളും പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ഖനന മേഖലയിലെ വിദഗ്ധർ പറയുന്നു.

വനങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കാനും വന്യജീവികൾക്കായി ബദൽ ക്രമീകരണങ്ങൾ നടത്താനും കഴിയും, എന്നാൽ ധാതു ശേഖരങ്ങൾ വഴിതിരിച്ചുവിടാൻ കഴിയില്ല. പ്രകൃതി അവരെ സൃഷ്ടിച്ചിടത്ത് മാത്രമേ അവ നിലനിൽക്കൂ.

ഉദാഹരണത്തിന്, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ പെഞ്ച് ടൈഗർ റിസർവിന്റെ തെക്കൻ മേഖല.

ഏതാനും കടുവകളുടെ ചലനം മാത്രം കാണിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ചില ധാതു ബ്ലോക്കുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള വന്യജീവി ഇടനാഴികളുടെ അതിർത്തികൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ പരിമിതികൾ കാരണം ചില സമയങ്ങളിൽ വലിയ ധാതു പ്രദേശങ്ങൾ ഖനനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നുവെന്ന് വ്യവസായ അകത്തുള്ളവർ പറയുന്നു.

പരിസ്ഥിതി ക്ലിയറൻസ് പ്രക്രിയ വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുപോകുകയും ഖനികൾ ഉയരുകയില്ല എന്നതാണ് ഫലം.

വളരെ ഉയർന്ന ലേലങ്ങളും സാമ്പത്തിക സമ്മർദ്ദങ്ങളും -

നിലവിലെ ലേല സമ്പ്രദായത്തിൽ, ധാതുക്കളുടെ വിൽപ്പന വിലയുടെ ശതമാനമായി കമ്പനികൾ ലേലം വിളിക്കുന്നു. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന മത്സരം കാരണം, ചിലപ്പോൾ ബിഡ്ഡുകൾ വളരെ ഉയർന്നതിനാൽ പദ്ധതി സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരമല്ല.

ഉദാഹരണത്തിന്, ഭിലാപാർ മാംഗനീസ്, ഡോലോമൈറ്റ് ബ്ലോക്ക്, പാണ്ഡുർണ (മധ്യപ്രദേശ്)

2025 മെയ് മാസത്തിൽ, ഈ ബ്ലോക്കിൽ വിജയിച്ച കമ്പനി 45,295 ശതമാനത്തിന്റെ അന്തിമ വില വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. ഈ കണക്ക് വളരെ ഉയർന്നതാണ്, ഉൽപ്പാദനം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷവും പദ്ധതി ചെലവുകളുടെയും പേയ്മെന്റുകളുടെയും സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.

അത്തരം അപ്രായോഗികമായ ലേലങ്ങൾ പിന്നീട് പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലേക്കോ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്കോ നയിച്ചേക്കാമെന്ന് വിദഗ്ധർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

2026ൽ

ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് സർക്കാർ ചില സുപ്രധാന ഭേദഗതികൾ വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പ്രവർത്തനരഹിതമായ പ്രദേശങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള അനുമതി

വനം, നദി, വന്യജീവി ഇടനാഴി അല്ലെങ്കിൽ സെറ്റിൽമെന്റ് എന്നിവ കാരണം ഒരു ബ്ലോക്കിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഖനനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അത് പാട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാം.

ഓൺലൈൻ സംവിധാനവും സമയബന്ധിതമായ റീഫണ്ടുകളും

പുതിയ ഓൺലൈൻ സംവിധാനത്തിന് കീഴിൽ, പെർഫോമൻസ് സെക്യൂരിറ്റി സമർപ്പിച്ചാലുടൻ ഒരു ലെറ്റർ ഓഫ് ഇൻറ്റന്റ് യാന്ത്രികമായി നൽകും. കൂടാതെ, ചില കേസുകളിൽ സെക്യൂരിറ്റി തുക തിരികെ നൽകുന്നതിനുള്ള സമയപരിധിയും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അംഗീകാരങ്ങൾക്ക് അധിക സമയം

വന അനുമതി ലഭിക്കാൻ കൂടുതൽ സമയമെടുക്കുന്ന പദ്ധതികൾക്ക് അധിക സമയം നൽകുന്നതിനുള്ള ക്രമീകരണങ്ങൾ തുടരുകയാണ്.

അടുത്തതായി എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?

1. ലേലത്തിന് മുമ്പ് എല്ലാ ഭൂമി രേഖകളും പരിശോധിക്കുക

ലേലം ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ റവന്യൂ, വനം, ജലസേചനം, പഞ്ചായത്ത് രേഖകൾ എന്നിവ ക്രോസ് ചെക്ക് ചെയ്യണം. ഭൂമിയുടെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും സാധ്യതയുള്ള ബാധ്യതകളെക്കുറിച്ചും പൂർണ്ണ വിവരങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി ലഭ്യമാക്കണം.

2. പ്രായോഗിക പാട്ടപരിധി നിശ്ചയിക്കുക.

ബ്ലോക്ക് വേർതിരിക്കുമ്പോൾ, ധാതു ശേഖരത്തിന് മാത്രമല്ല, മാലിന്യ സംഭരണം, സംസ്കരണ പ്ലാന്റുകൾ, ഓഫീസുകൾ, മറ്റ് അടിസ്ഥാന സൌകര്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും മതിയായ ഭൂമി ഉൾപ്പെടുത്തണം.

3. ലേല സമ്പ്രദായം കൂടുതൽ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുക

വളരെ ഉയർന്ന ലേലങ്ങൾ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുകയും പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനക്ഷമത നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ക്രമീകരണങ്ങൾ നടത്തണം.

4. വന്യജീവി ഇടനാഴികൾ ശാസ്ത്രീയ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർണ്ണയിക്കുക.

വന്യജീവി ഇടനാഴികളുടെ അതിർത്തികൾ ദീർഘകാലവും വിപുലവുമായ ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തീരുമാനിക്കണം, അങ്ങനെ സംരക്ഷണവും ഖനനവും തമ്മിൽ സന്തുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കാം.

ഉപസംഹാരംഃ

ധാതു വിഹിതത്തിൻറെ പഴയ സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്ന് സുതാര്യവും മത്സരാധിഷ്ഠിതവുമായ ലേല സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറിയുകൊണ്ട് ഇന്ത്യ ഒരു സുപ്രധാന പരിഷ്ക്കരണം നടത്തി. ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വരുമാനം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും അലോക്കേഷൻ പ്രക്രിയ കൂടുതൽ ന്യായമായതാക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ ലേലം മാത്രം പോരാ. ഭൂമി തർക്കങ്ങൾ, ഫോറസ്റ്റ് ക്ലിയറൻസുകൾ, അപ്രായോഗികമായ പാട്ടപരിധികൾ, അമിതമായ ബിഡ്ഡുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, ധാരാളം ലേല ബ്ലോക്കുകൾ കടലാസിൽ ഒതുങ്ങും.

ലേലം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഖനികൾ വേഗത്തിൽ ഉൽപ്പാദനം ആരംഭിക്കുകയും നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ ധാതു ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ മുന്നേറ്റം. ലേലവും യഥാർത്ഥ ഉൽപ്പാദനവും തമ്മിലുള്ള വിടവ് എങ്ങനെ നികത്താം എന്നതാണ് ഇന്നത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി.

(അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ പരിചയമുള്ള പ്രമുഖ ഖനന വിദഗ്ധനും മുതിർന്ന മാനേജ്മെന്റ് പ്രൊഫഷണലുമാണ് ലേഖകൻ.)

--------

Hindusthan Samachar / Sreejith S


Latest News